Pojęcie

– normy, które zostały wywnioskowane z norm wyinterpretowanych → uważane za obowiązujące;

– reguły wnioskowania – ustalone przez doktrynę, oparte na założeniu „racjonalności ustawodawcy”;

– wg klasycznej doktryny cywilistycznej uznaje się je za reguły wykładni, ale Radwański zalicza je do innego typu, gdyż nie polegają one na wyjaśnianiu znaczenia przepisu (interpretacji), ale na wnioskowaniu (inferowaniu) z normy o obowiązywaniu innej normy („swoiste prawodawstwo”);

– reguły inferencyjne:

* reguły instrumentalnego nakazu i zakazu;

* wnioskowanie a fortiori;

* analogię z ustawy;

* analogię z prawa;

Reguły instrumentalnego nakazu i zakazu (wnioskowanie z celu na środki)

– (najpewniejsze) jeżeli jakaś norma nakazuje adresatowi zrealizować określony stan rzeczy, to wynika z tej normy:

* nakaz czynienia wszystkiego, co w świetle aktualnej wiedzy o związkach przyczynowych jest warunkiem koniecznym zrealizowania tego stanu rzeczy;

* zakaz czynienia czegokolwiek, co w świetle wiedzy aktualnej jest warun¬kiem wystarczającym niezrealizowania tego stanu rzeczy;

Reguły a fortiori („tym bardziej”)

– (mniej pewne) wnioskowania oparte na konsekwencji ocen prawodawcy:

* argumentum a maiori ad minus („z większego na mniejsze”) → komu nakazane (do¬zwolone) jest czynić więcej, temu nakazane (dozwolone) jest także czynić mniej;

* argumentum a minori ad maius („z mniejszego na większe”) → komu zakazane jest czynić coś mniej, tym bardziej zakazane jest czynić „coś więcej”;

Analogia z ustawy

– stosowana, gdy dyrektywy językowe i systemowe jednoznacznie nie nakazują odnosić określonego przepisu tylko do stanu faktycznego w nim opisanego (argumentum a contrario), a równocześnie wykładnia funkcjonalna pozwala przyjąć regulację z przepisu także do okoliczności w istotny sposób podobnych do w nim opisanych;

– charakter prawny (dyskusyjny):

* wg klasycznego poglądu (nieodróżniającego inferencji od interpretacji) → to jeden z rodzajów wykładni logicznej (tak Wolter);

* Ziembiński wprowadził rozróżnienie na inferencję i interpretację → zaliczył ją do wykładni funkcjonalnej;

* wg Radwańskiego → to reguła inferencyjna, gdyż nie zawsze stosuje się analogicznie przepis, a czasem odpowiednio;

– analogia legis prowadzi do rezultatów podobnych do przepisów odsyłających, ale w nich to sama ustawa rozstrzyga o podobieństwie pewnych stanów faktycznych;

Analogia prawa

– (najbardziej niepewna, dlatego często kwestionowana) wnioski o obowiązywaniu norm nieustanowionych w przepisach praw¬nych wyprowadza się tu z wielu rozstrzygnięć dot. innych stanów faktycznych, które jednak wskazują na określony sy¬stem preferencji wartości, jakimi kieruje się w swych ocenach prawodawca;