Druga Rzeczpospolita

Na skutek rozbiorów Polski różne części kraju znajdowały się pod wpływem różnych systemów prawnych. Z tego punktu widzenia można wyodrębnić cztery zasadnicze obszary prawne:

1. ZIEMIE CENTRALNE (Królestwo Polskie tzw. Kongresowe powstałe po traktacie wiedeńskim w 1815 r.)

– przez krótki czas obowiązywało prawo pruskie i austriackie;

– od 1808 r. (Księstwo Warszawskie) obowiązywał Kodeks Napoleona

→ księga II (prawo rzeczowe)

→ księga III (prawo spadkowe, zobowiązania, o umowach majątkowych małżeńskich, o zastawie, przywilejach i hipotekach, oraz o przedawnieniu).

– Kodeks Cywilny Królestwa Polskiego z 1825 r. (zastąpił I księgę KN)

→ prawo małżeńskie na zasadach wyznaniowych

→ o osobach i rodzinie

– Ustawy hipoteczne z 1818 i 1825 r. wprowadziły min. księgi wieczyste w nowoczesnej postaci.

tzw. Prawo Polsko-Francuskie

2. ZIEMIE WSCHODNIE

– najpierw obowiązywał Statut litewski, potem przepisy carskiej Rosji zostały zebrane w tomie X, pierwszej części, w tzw. Zwodzie Praw

→ nie wywarł większego wpływu na rozwój prawa polskiego

3. ZIEMIE ZACHODNIE

– najpierw: powszechne pruskie prawo krajowe (Landrecht), skodyfikowane w 1794 r.

– potem (po powstaniu Rzeszy Niemieckiej) Kodeks Cywilny niemiecki z 1896 r.

→ mało przystępny, bardzo kazuistyczny, ale dostosowany do potrzeb rozwijającej się gospodarki kapitalistycznej;

4. ZIEMIE POŁUDNIOWE

– Kodeks Cywilny Austriacki z 1812 r., znacznie znowelizowany w 1914, 1915, 1916 r. (prosty i jasny język, unikał kazuistyki, pod wpływem prawa natury, ale zachowywał niektóre instytucje feudalne)

→ wstęp (o ustawach cywilnych w ogólności)

→ część I (prawo osobowe i rodzinne)

→ część II (prawo rzeczowe, spadkowe i zobowiązania)

→ część III (o przepisach wspólnych dla praw osobowych i rzeczowych)

– po odzyskaniu niepodległości utrzymano w/w przepisy, ale już nie jako prawo obce, ale polskie prawo dzielnicowe. Rozwiązanie to jednak było tymczasowe, czemu dał wyraz sejm powołując Komisję Kodyfikacyjną, niezależną od Ministra Sprawiedliwości, który jedynie brał udział w jej pracach i wnosił jej projekty do Sejmu;

DZIELI SIĘ NA DWA ETAPY:

I) po I-wszej wojnie światowej

– 3.06.1919 r. – powołanie Komisji Kodyfikacyjnej RP – opracowała całe prawo cywilne, jednak w życie weszły:

* 1920 r. – prawo spółdzielcze

* 1924 r. – prawo wekslowe i czekowe, zastąpione w 1936 r. nowymi tekstami ustaw

* 1926 r. – prawo autorskie, prawo o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, prawo prywatne międzydzielnicowe i międzynarodowe.

* 1928 r. – prawo o ochronie wynalazków, wzorów i znaków towarowych, prawo o spółkach akcyjnych oraz kodeks postępowania cywilnego

* 1933 r. – kodeks zobowiązań i prawo o spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością

* 1934 r. – kodeks handlowy

II) po II-giej wojnie światowej

– unifikacja przerwana w 1939 r., ale po zakończeniu wojny ważne jej wznowienie z 2 powodów:

* zmiana terytorium i niepewny los Ziem Odzyskanych, a ujednolicenie prawa, obejmującego też te obszary wzmacniały integralność państwa;

* masowe przemieszczanie się ludności i konieczność ujednolicenia regulacji stosunków prywatnoprawnych by zapobiec chaosowi prawnemu;

– w/w komisja nie wznowiła pracy, choć formalnie nie została rozwiązana. Prace unifikacyjne zostały wznowione przez małą grupę prawników przy MS, którzy wykorzystywali projekty wypracowane jeszcze przez przedwojenną komisję. W latach 1945-46 w drodze dekretów (16) zostały wydane następujące akty unifikacyjne:

* prawo osobowe z dn. 19.08.1945 r.

* prawo małżeńskie z dn. 25.09.1945 r.

* prawo rodzinne z dn. 22.01. 1946 r.

* prawo opiekuńcze z dn. 14.05. 1946 r.

* prawo małżeńskie majątkowe z dn. 29.05.1946 r.

* prawo spadkowe z dn. 8.10.1946 r.

* prawo rzeczowe z dn. 11.10.1946 r.

* prawo o księgach wieczystych z dn. 11.10.1946 r.

* przepisy ogólne prawa cywilnego z dn. 12.11.1946 r.

* odrębny akt normatywny, zwany „przepisami wprowadzającymi” do 9) nie miał, 7) i 8) miały wspólne;

– system prawny był spójny, pomimo, że częściowo pochodził z okresu powstawania państwa typu „demokracji ludowej”, odpowiadał nowoczesnym standardom, czasem je wyprzedzał (np. stosunki między małżonkami, sytuacja dziecka), a ideologia marksistowsko-leninowska nie miała na niego wpływu, głównie dlatego, że kierunek dalszego rozwoju Polski nie był jeszcze jednoznacznie określony;

1.01.1947 r. – koniec rozbicia dzielnicowego w zakresie prawa cywilnego, gdyż jest to data wejścia w życie ostatniego dekretu