kryterium wyróżnienia – majątek i struktura powiązana z państwem (por. art. 441, 34 i 40 kc)

Skarb Państwa

 to samo państwo występujące w charakterze podmiotu cywilnoprawnego (określanego też jako fiskus)

 domniemanie podmiotowości Skarbu Państwa wśród państwowych osób prawnych.

 istnieje tylko jeden Skarb Państwa → nie powstaje ani nie gaśnie, nie ma rejestru, ani siedziby (ze względu na swoiste uregulowanie sposobu jego działania).

 sam odpowiada za swoje zobowiązania (inne państwowe osoby prawne nie ponoszą za niego odpowiedzialności, ani na odwrót, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej (np. art. 40 § 2 kc)

 SP działa przez jednostki organizacyjne (stationes fisci) → kierownicy tych jednostek zarządzają powierzonym im mieniem oraz reprezentują SP wobec innych podmiotów w stosunkach cywilnoprawnych.

* stanowią oni składnik ogólnej struktury organizacyjnej państwa → te same organy państwa raz wykonują funkcje władcze, raz jako podmiot cywilny.

→ trudno zgodzić się z tym, że SP nie ma organów w rozumieniu art. 38 kc.

 Zagadnienie reprezentacji SP reguluje ustawa o zasa¬dach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa (dalej jako ustawa o uprawnieniach SP)

* wskazuje ona urzędy państwowe, których kierownicy reprezentują Skarb Państwa w odniesieniu do powierzonego im mienia oraz w zakresie zadań ich urzędów

* szczególnie szerokie kompetencje – minister właściwy do spraw Skarbu Państwa.

* Rada Ministrów może rozcią¬gnąć kompetencje do reprezentowania SP na kierowników in¬nych państwowych jednostek organizacyjnych.

* Kierownicy ci mogą udzielać pełnomocnictw kierownikom podporząd¬kowanych im jednostek organizacyjnych,

→ Minister właściwy do SP może zlecić pełnomocnictwo do reprezentowania SP też osobom prawnym, fizycznym oraz kierownikom urzędów państwowych lub innych państwowych jednostek organizacyjnych niemających osobowości praw¬nej

Inne państwowe osoby prawne

 zdefiniowane w ustawie o uprawnieniach SP → są to inne niż Skarb Państwa jednostki organizacyjne, posiadające osobowość praw¬ną, której mienie jest w całości mieniem państwowym.

 SP nabywa majątek po zlikwidowanej państwo¬wej osobie prawnej, a także zyski z jej działalności.

 Organy SP (tzw. założycielskie) mają wpływ na działalność tych osób prawnych → głównie poprzez udział w powoływaniu ich organów, oraz z reguły decydują lub współdecydują o ich utworzeniu, przekształceniu i likwidacji.

* z reguły minister właściwy do spraw SP, jeśli przepisy nie stanowią inaczej (art. 44' § 2 kc)

 Państwowe osoby prawne tworzy się w celu przesunięcia kompetencji z urzędników na specjalistów.

 Rodzaje państwowych osób prawnych (min.):

* przedsiębiorstwa państwowe (ustawa z 25.9.1981 r., tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 981 ze zm.);

* banki państwowe (np. PKO BP);

* państwowe osoby prawne powoływane na podstawie indywidualnych ustaw np.: „Na¬rodowy Bank Polski". Wśród nich na ciekawy typ powierniczych osób prawnych w postaci agencji.

* niektóre instytucje państwowe powołane przede wszystkim do pełnienia funkcji publicznych wyposażone są w osobowość prawną, aby mo¬gły wspierać realizację swoich zadań własną działalnością gospodarczą np. PAN, szkoły wyższe).

Szczególne zadania ministra właściwego do spraw Skarbu Państwa

 inicjo¬wanie polityki państwa w zakresie gospodarowania mieniem SP i państwowych osób prawnych (w tym prywatyzacji ich majątków) oraz ochrona interesów SP. Zadania te wykonuje nie tylko w roli organu SP, ale pełni też inne funkcje, a w szczególności:

* ewidencjonuje wszystkie państwowe jednostki organizacyjne, które reprezentują SP i wykonują jego prawa majątkowe;

* kontroluje wykonywanie w/w uprawnień;

* wyraża zgodę na czynności prawne państwowych osób prawnych w zakre¬sie rozporządzania rzeczowymi składnikami ich majątku trwałego o wartości przekraczającej 50 000 euro;

* może przyjąć (na wniosek właściwych organów SP oraz państwowych osób prawnych) wykonywanie na ich rzecz zastępstwa procesowego w sprawach szczególnie skomplikowanych lub o znacznej wartości przedmiotu sporu. Zadania te wykonuje poprzez swoje delegatury tereno¬we.

→ Funkcję tę w latach 1919-1951 pełnił spe¬cjalny urząd – Prokuratoria Generalna RP.