Sprawy w I instancji rozpatruje sąd w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego oraz dwóch ławników w sprawach z zakresu prawa i ubezpieczeń społecznych oraz ze stosunków rodzinnych (poza alimentami). Pozostałe sprawy są rozpoznawane przez składy jednoosobowe chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 53- wyłączenie sędziego orzeka trzech sędziów zawodowych).

Zarządzenia i postanowienia poza rozprawą wydaje przewodniczący jednoosobowo. Prezes sądu rejonowego i okręgowego może wydać zarządzenie o rozpoznaniu sprawy w składzie trzech sędziów zawodowych w przypadku spraw skomplikowanych lub precedensowych (art. 47).

Sąd II instancji rozpatruje sprawy w składzie trzech sędziów zawodowych w przypadku apelacji (nawet na posiedzeniach niejawnych), a także w przypadku zażaleń na postanowienia sądu I instancji. Postanowienia dowodowe na posiedzeniach niejawnych sąd wydaje w składzie jednoosobowym, tak samo apelacje od orzeczeń sądu I instancji w postępowaniu uproszczonym (art. 367 i 397).

Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawy w składzie trzech sędziów, dotyczy to także zażaleń na postanowienia sądu II instancji o odrzuceniu kasacji (zarówno rozpatrzone na rozprawie jak i na posiedzeniu niejawnym). O odmowie przyjęcia kasacji orzeka SN na posiedzeniu niejawnym w składzie jednoosobowym.

Skład sądu sprzeczny z przepisami stanowi bezwzględną przesłankę nieważności postępowania (art. 379).

W postępowaniu nieprocesowym orzeka sąd w składzie jednego sędziego, poza czterema wyjątkami, kiedy orzeka wraz z dwoma ławnikami:

• pozbawienie lub ograniczenie władzy rodzicielskiej;

• wyrażenie zgody na rozporządzanie majątkiem dziecka;

• o przysposobieniu;

• spór między radą pracowniczą a prezesem przedsiębiorstwa lub ww. a organem założycielskim.

Sprawy o ubezwłasnowolnienie należące do wyłącznej właściwości sądu okręgowego rozpatruje trzech sędziów.

Wyłączenie sędziego (art. 48-52)