to abstrakcyjna kwalifikacja prawna podmiotu prawnego do występowania w każdym procesie w charakterze każdej ze stron oraz w charterze uczestnika postępowania.

Zgodnie z art. 64 k.p.c. zdolność do występowania w charakterze strony ma każda osoba fizyczna i prawna a także (art. 64§2k.p.c.) dopuszczone na podstawie szczególnych przepisów inne organizacje społeczne nie posiadające osobowości prawnej.

Zdolność sądowa osób fizycznych jest pochodną zdolności prawnej, wobec czego przysługuje im od urodzenia a nawet czasami jeszcze w okresie płodowym. Osoby prawne uzyskują zdolność sądową od momentu powstania. Szczególna sytuacja występuje w przypadku państwowych jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa – tu w charakterze pozwanego/powoda występuje Skarb Państwa, chociaż rzeczywiście przed sądem pojawia się jednostka organizacyjna (stationes fisci).

O dopuszczeniu innej organizacji społecznej do postępowania cywilnego decyduje fakt dopuszczenia jej do obrotu prawnego, jeśli nie ma przepisów jasno statuujących zdolność sądową jak w przypadku spółek osobowych. Organizacja ma zdolność sądową, jeśli może we własnym imieniu nabywać prawa i zaciągać zobowiązania. Zakres zdolności sądowej jest taki sam we wszystkich przypadkach.

Zdolność sądowa jest bezwzględną przesłanką procesową – jej brak jest brany pod uwagę z urzędu i powoduje nieważność postępowania (art. 379 k.p.c.). Sąd może dopuścić tymczasowo do czynności stronę, jeśli jej brak zdolności sądowej może zostać usunięty w toku sprawy. Jeśli w wyznaczonym terminie nie usunięto braku lub braku nie da się usunąć sąd zniesie postępowanie w odpowiednim zakresie – odrzuci pozew (art. 199§1 pkt 3 i §2).