jest możliwa jedynie na podstawie wyraźnego przepisu ustawy, który zezwala na działanie we własnym imieniu i na rzecz legitymowanego materialnie w procesie osoby bez legitymacji procesowej (rzecz stanowiąca przedmiot sporu została zbyta w toku rozprawy, wówczas nabywca, choć nie jest legitymowany może wstąpić za zgodą pozwanego w prawa strony procesowej i uzyskać wyrok na własne nazwisko – art. 192 ust 3 k.p.c.). Orzeczenie jest wydawane na substytuta i jego obciążają koszty.

Legitymacja procesowa jest materialną przesłanką procesową. Jej brak po stronie powoda skutkuje oddaleniem pozwu w całości lub w części. Wyjątkowo, jeśli powód wskaże właściwie legitymowanego, wówczas sąd powiadamia go o możliwości przystąpienia do sporu; za zgodą obu stron może on wstąpić w miejsce powoda ze zwolnieniem poprzedniego (przypozwanie – art. 196 k.p.c.).

Po stronie pozwanego może spowodować odrzucenie pozwu, o ile w przypadku współuczestnictwa koniecznego po stronie pozwanej, powód w wyznaczonym terminie nie wskaże pozostałych legitymowanych biernie, których sąd wówczas wzywa z urzędu do wzięcia udziału w procesie (dopozwanie – art. 195 i 198 k.p.c.). Może do tego dojść również w sytuacji, gdy pozwany jest pozbawiony legitymacji biernej w całości chyba, że powód lub pozwany w pisemnym wniosku wskażą osobę legitymowaną, sąd ją wezwie i obydwie strony zgodzą się na zmianę podmiotową po stronie pozwanej (niesłusznie pozwany ma prawo żądać zwrotu kosztów od powoda).