Czynnościami sądu są wszelkie czynności sądu lub jego podmiotów pomocniczych i zastępczych, które wg obowiązującej ustawy procesowej mogą wywrzeć skutki dla procesu lub postępowania nieprocesowego. Czynność taka musi spełniać następujące warunki:

• dokonuje jej organ sądowy państwa;

• forma czynności czyni zadość nakazom ustawowym;

• dotyczy osoby podległej polskiej jurysdykcji i jest dokonywana podczas postępowania w stosunku do strony lub uczestnika.

Uchylenie wadliwej czynności organu sądowego odbywa się tylko w formach prawa procesowego i tylko w wyniku ponownej czynności sądu. Wada czynności procesowej organu sądowego jest pokrywana prawomocnością kończącego postępowanie orzeczenia – nawet tytuł egzekucyjny wydany wadliwie jest wiążący, aż do czasu wydania orzeczenia o unieważnieniu.

Czynności sądu dzielą się zasadniczo na przygotowawcze (mają na celu zebranie materiału dowodowego dla sądu) oraz decydujące (orzekanie). Pierwsze sąd może zmieniać własną decyzją, natomiast drugie wiążą sąd i mogą zostać uchylone tylko decyzją innego sądu (wyj.: postępowanie nieprocesowe opiekuńcze). Można też wydzielić czynności kontrolne sądu wobec czynności dyspozytywnych stron lub uczestników postępowania. Dotyczy to kontroli dopuszczalności cofnięcia pozwu lub wniosku oraz zawarcia ugody i cofnięcia środka odwoławczego względnie innego środka zaskarżenia. Uznanie ww. za dopuszczalne spowoduje umorzenie postępowania w całości lub części ponieważ wydanie orzeczenia będzie w ten sposób niemożliwe.

Podobny charakter mają czynności organów sądowych w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym.