Hipoteka może powstać na podstawie umowy lub na podstawie orzeczenia sądu lub innego organu.

Hipoteka umowna W przypadku umownego powstania hipoteki, stosowne oświadczenie woli obciążanego musi być złożone w formie aktu notarialnego, natomiast oświadczenie wierzyciela może być złożone w dowolny sposób(także dorozumiany); do powstania hipoteki potrzebny jest też wpis do księgi wieczystej, który ma w tym wypadku charakter konstytutywny.

Hipoteka przymusowa. W przypadku kiedy wierzyciel, żąda ustanowienia hipoteki, dla zabezpieczenia swojej wierzytelności, musi uzyskać odpowiednie orzeczenie i złożyć wniosek o wpis na jego podstawie (hipoteka na gruntach i prawach należących do skarbu państwa może być ustanowiona tylko w ściśle określonych przepisami przypadkach)

1. hipoteka zwykła – jeśli dokument ja ustanawiający stwierdza ostatecznie wysokość wierzytelności

2. hipoteka kaucyjna – gdy wpis zabezpiecza tylko płatność na czas toczącego się postępowania

zazwyczaj hipoteka przymusowa powstaje na podstawie orzeczenia sądowego:

 Sądowy tytuł wykonawczy – hipotekę przymusową może uzyskać wierzyciel, którego wierzytelność jest stwierdzona powyższym tytułem, okreslonm w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w taki tytuł zaopatrzone są:

 Prawomocne orzeczenie sądu, oraz ugoda zawarta przed sądem

 Nieprawomocne ale podlegające natychmiastowemu wykonaniu orzeczenie sądu.(hipoteka wpisana na podstawie tego tytułu jest hipoteką kaucyjną)

 Wyrok sądu polubownego i ugoda przed takim sądem

 Tymczasowe zarządzenie sądu – hipoteka powstająca jednak z tego tytułu jest hipoteką kaucyjną

hipoteka przymusowa może powstać na podstawie postanowienia administracyjnego:

 Administracyjny tytuł wykonawczy stwierdzający wierzytelność

 Akty organu administracji, tylko w sciśle określonych przypadkach

Hipoteka ustawowa – powstaje z mocy samego prawa, obecnie nie istnieje

Hipoteka kaucyjna – może powstać tylko wtedy kiedy przepis szczególny dopuszcza taką możliwość tylko w przypadku wierzytelności:

1. istniejących lub mogących powstać z określonego stosunku prawnego albo roszczenia związane z wierzytelnością hipoteczna nieobjęte z mocy ustawy hipoteką zwykła

2. wierzytelności z dokumentów zbywalnych przez indos, chociażby wysokość wierzytelności była z góry ustalona

Hipoteka kaucyjna zabezpiecza odsetki oraz koszty procesu o ile mieszczą się one w sumie w wpisie hipoteki oznaczonej. Wierzyciel nie może się powołać na wpis hipoteki kaucyjnej żeby dowieść swojej wierzytelności