– oparte na założeniu, że racjonalny ustawo¬dawca stanowi normy, aby w sposób maksymalnie sprawny realizować uzna¬wane i preferowane przez siebie cele i wartości;

* koncepcja tzw. dynamicznej wykładni → gdy chodzi o aktualnego ustawodawcę (dominuje);

* koncepcja tzw. statycznej wykładni → gdy chodzi o rzeczywistego ustawodawcę – tzw. wykładnia historyczna;

→ za dynamiczną opowiedział się SN w 1991 r. odchodząc od poprzedniego rozumienia zwrotu „posiadacz w dobrej wierze” z powołaniem na obecne rozumienie prawa własności;

– przypisywanie tych celów i wartości musi opierać się na obiektywnych przesłankach, są to min:

* wartości konstytucyjne;

* wartości lub cele wskazane w ratyfikowanych przez RP umowach mię¬dzynarodowych;

– kiedy można stosować tą wykładnię:

* nie można gdy językowa i systemowa nie pozostawiły wątpliwości (tak min. SN w uchw. z 1996 r.);

* gdy są niejasności lub gdy wyniki wykładni prowadziłyby do niedorzecznych rezultatów społecznych lub aksjologicznej niespójności systemu prawnego, burzącej przekonanie o racjonalnym ustawodawcy można ją zastosować (wszystko jedno czy dot. to ius cogens czy dispositivum), a judykatura dopuszcza nawet odrzucenie wykładni językowej, gdy przemawiają za tym w. systemowa i funkcjonalna (tak min. SN w orz. z 1998 r. – j/w, też TK z 1991, SN z 1991, SN z 1996);