Uwagi wstępne

– zasada niezawisłości sędziowskiej → sądy nie są instytucjonalnie związane w interpretacji przepisów (dot. też inferencji = wykładania sensu largo) – tak uchw. Pełnego Składu SN z 1992 r., ale na mocy szczególnej normy kompetencyjnej może być obowiązany do stosowania ustalonego znaczenia → 3 sytuacje:

* nadzór judykacyjny;

* zasady prawne;

* uchwalenie powszechnie obowiązującej wykładni ustaw;

Nadzór judykacyjny

– w toku rozstrzygania konkretnej sprawy sądy wyższej instancji (z SN na czele) mogą dokonywać wiążącej wykładni w toku nadzoru judykacyjnego sprawowanego nad orzeczeniami niższych instancji;

– inne sądy:

* ETS oraz Sąd I-wszej Inst. w Luksemburgu → w zakresie prawa UE;

* ETPCz w Strasburgu → w zakresie respektowania EKPCz;.

Zasady prawne

– uchwała SN w składach:

* w pełnym składzie SN,

* w składzie połączonych izb,

* w składzie całej izby,

* w składzie 7 sędziów (moc zasady tylko, gdy ten skład tak wyraźnie postanowi, tzn. formuła „podjął następującą uchwałę i postanowił nadać jej moc zasady prawnej”);

– ustawa o SN nie wyjaśnia na czym polega moc zasady prawnej, ale gdy jakiś skład chce odstąpić od niej musi zwrócić się do składu większego od tego który uchwalił o jej zmianę → wiążą tylko składy SN, więc orzeczenie innego sądu niezgodne z zasadą nie jest naruszeniem prawa (tak uchw. P.S. SN z 1992 r.);

* ale mają faktyczne znaczenie, ze względu na (1) wysoki poziom merytoryczny oraz (2) na to, że w toku instancji SN nie odstąpi od zasady;

– SN uchwala zasady prawne w celu:

* wyjaśnienia przepisów prawnych budzących wątpliwości w praktyce lub których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie → wniosek PP SN, Prok. Gen., RPO, Rzecznika Ubezpieczonych  wykładnia abstrakcyjna;

* rozstrzygnięcia zagadnień prawnych budzących poważne wątpliwości w kon¬kretnej sprawie → wniosek orzekających składów SN  wykładnia konkretna, ale na przyszłość też wiąże;

→ dlatego wg uchw. P. S. I. Cyw. SN z 1995 r. zasada prawna powinna być sformułowana jak najbardziej ogólnie i abstrakcyjnie, by stać się uniwersalną dyrektywą i spełniać funkcję zasady;

Powszechnie obowiązująca wykładnia

– przed wejściem w życie obecnej konstytucji taką kompetencję miał TK, ale rozstrzygając o zgodności z Konstytucją musi dokonywać wykładni aktu zaskarżonego oraz właściwego przepisu K. albo akceptując zastane znaczenie albo nadając nowe → rozstrzygnięcia interpretacyjne TK są powszechnie obowiązujące, ale judykatura SN kwestionuje tą kompetencję TK;

– powszechnie obowiązująca jest wykładnia autentyczna → w istocie to stanowienie nowego prawa i dlatego wątpliwości wywołuje koncepcja, że wykładnia taka ma moc wsteczną (tak Wolter, Winczorek, Zieliński);

Wskazania wspomagające, ale nie wiążące

– nauka → tzw. wykładnia doktrynalna – nie zdeterminowana koniecznością rozstrzygnięcia konkretnej sprawy, a sąd nie ma obowiązku jej uwzględniać, ale często tak czyni, dzięki czemu stanowisko nauki wywiera wpływ na kierunek wykładni sądowej;

– judykatura → podobna rola jak nauki – uchw. P. S. SN z 1992 r. – choć wytyczne utraciły moc powszechnie obowiązującą, to tak samo jak każdy pogląd wyrażony na piśmie, mogą być źródłem inspiracji;

* powszechnie powoływane (głównie orzecz. SN) przez sądy niższych instancji;

– tzw. wykładnia historyczna → odwołująca się do intencji ustawodawcy może wspomagać wykładnię, szczególnie celowościową;