ustawa o planowaniu spółka jawna ustawa o samorządzie gminnym
forex trading logo

Cywilny kodeks

Artykuły

Nadużycie prawa podmiotowego

art. 5 kc „Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie UPRAWNIONEGO nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.”

kontrowersje na tle użycia słowa „uprawnionego”

Teoria zewnętrzna

– osoba uprawniona działa w granicach treści tego prawa, ale ze względu na zachowanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego czy z przeznaczeniem prawa nie korzysta z ochrony prawnej → założenie tej teorii to oddzielenie treści prawa od jego wykonywania, tzn. że każde działanie, które jest uważane za nadużywanie prawa jest zarazem jego wykonywaniem, ale zobowiązuje ono uprawnionego do odszkodowania ze względu na to, iż w danych okolicznościach jest czynem niedozwolonym;

– teoria ta powstała w XIX w. w odpowiedzi na skrajnie indywidualistyczne postrzeganie praw podmiotowych, w szczególności z powodu wykorzystywania praw wyłącznie dla szykany, ale teoria ta prowadzi do sprzeczności, gdyż to samo działanie jest kwalifikowane z jednej strony jako wykonywanie (czyli działanie zgodnie z prawem), a z drugiej strony jako czyn niedozwolony (czyli działanie niezgodne z prawem). Wg niektórych sprzeczność ta nie istnieje, gdyż w obu sytuacjach dokonuje się oceny pod kątem różnych systemów (prawny i moralny), ale takie ujęcie prowadziłoby do podważenia spójności systemu prawnego;

 

Teoria wewnętrzna

– zakazy postępowania sprzecznego z regułami i normami wskazanymi przez klauzule generalne stanowi element treści tego prawa, więc postępowanie niezgodne z nimi to nie nadużywanie tego prawa, ale w ogóle nie wykonywanie go;

– zgodnie z tą teorią tłumaczy się art. 5 kc  dlatego użycie pojęcia „uprawniony” ogranicza zakres zastosowania tego artykułu do przypadków, w których najpierw ustali się, że w świetle przepisów osoba ta jest podmiotem danego typu prawa podmiotowego, a jej postępowanie jest zgodne z treścią tych przepisów. Dopiero potem należy badać, czy ze względu na szczególne okoliczności konkretnej sprawy, wykonanie danego prawa, choć zgodne z brzmieniem przepisów, jest zgodne z zasadami współżycia społecznego lub z przeznaczeniem społeczno-gospodarczym danego prawa  ocena ta ograniczona jest tylko do konkretnej sytuacji i nie prowadzi do utraty prawa podmiotowego ani do trwałej modyfikacji jego treści;

– art. 5 służy ochronie zobowiązanego, ale nie może być samoistną podstawą nabycia prawa, choć możliwa jest sytuacja, w której uznanie działania uprawnionego za nadużycie prawa może stanowić element innego stanu faktycznego, który jest przesłanką powstania prawa podmiotowego (np. roszczenia), w szczególności, gdy wspomniane działanie będzie uznane za czyn niedozwolony;

 

Stosowanie instytucji nadużycia prawa podmiotowego

– klauzula z art. 5 została wprowadzona dla zapewnienia aksjologicznej i funkcjonalnej zgodności systemu prawnego ze stosunkami prawnymi w sytuacjach, których nie wystarczające są przepisy dot. tych stosunków, gdyż nawet najdoskonalsze systemy regulują typowe sytuacje, więc zawsze mogą pojawić się wyjątkowe zdarzenia;

* zakres zastosowania → wszystkie prawa podmiotowe osób fizycznych i prawnych oraz roszczenia niebędące emanacją praw podmiotowych (np. roszczeń posesoryjnych);

* odwołanie do kryteriów ocennych, których nie da się ściśle określić, w związku z tym może to stanowić zagrożenie dla praworządności i pewności prawa;

* wg SN „z powołaniem się na zasady współżycia społecznego nie można ani podważać ani modyfikować wyraźnych dyspozycji przepisów prawnych”;

* nie dot. oceny zdolności do czynności prawnych czy zdolności prawnej oraz sposobu i form dokonywania czynności prawnych;

* zalecenie, by sądy stosując art. 5 oceniały zachowanie obu stron;

– judykatura powściągliwie stosuje ten przepis, nie wywołując obawy podważenia zasady praworządności.

 

 


kodeks karny prawo pracy