Śmierć

 gasną lub przechodzą na inne osoby przysługujące człowiekowi w chwili jego śmierci prawa lub obowiązki, ale dokonane za życia czynności prawne na ogół są nadal skuteczne, a niekiedy dopiero z chwilą śmierci uzyskują skuteczność prawną (np. testament).

 Ciało człowieka przed śmiercią podlega szczególnej ochronie i nic nie można z nim zrobić, bez zgody człowieka. natomiast po śmierci zwłoki podlegają swoistemu reżimowi prawnemu → mogą zostać poddane sekcji, można pobrać z nich komórki, organy (o ile zmarły za życia nie wyraził sprzeciwu). Okoliczności w jakich dopuszcza się do przeszczepu od osoby żywej są różne od tych dotyczących osoby martwej. O losie zwłok decyduje wola zmarłego lub jego rodziny, ale w ograniczonym zakresie (ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych; ustawa o pobieraniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów)

 Ważne jest określenie chwili śmierci człowieka → tzw. śmierć mózgową (trwałe i nieodwracalne ustanie funkcji pnia mózgu – ustawa o pobieraniu i przeszczepianiu ...).

 Dowodem śmierci człowieka jest akt zgonu → sporządza go urząd stanu cywilnego po przedstawieniu mu karty zgonu od lekarza oraz na podstawie pisemnego zgłoszenia właściwego organu prowadzącego dochodzenie, co do okoliczności zgonu (art. 66 ust. 2 PrASC) lub na podstawie jednego z dwóch orzeczeń sądowych: o stwierdzeniu zgonu i o uznaniu za zmarłego (art. 10 ust. 3 i 69 PrASC).

* szczególne przypadki rejestracji zgonu – na statkach morskich, powietrznych lub okrętach wojennych, na wojskowych statkach powietrznych oraz poleg¬łych żołnierzy.

Postanowienie o stwierdzeniu zgonu

 wydawane gdy akt zgonu nie został sporządzony i gdy w wyniku postępowania dowodowego sąd dojdzie do przekonania, że śmierć danej osoby jest niewątpliwa (art. 535 KPC). chwila śmierci – w razie wątpliwości ta najbardziej prawdopodobna.

 niekonieczne są zeznania świadków, którzy widzieli zwłoki, np. w przypadku zeznania zespołu górników dotyczących zasypanych górników, których ciał nie odnaleziono.

Jeśli księgi stanu cywilnego uległyby zniszczeniu, lub niemożliwe/szczególnie trudne jest uzyskanie odpisu np. zza granicy, to treść tego aktu odtwarza kierownik urzędu stanu cywilnego (art. 34, 35 PrASC).

Postanowienie o uznaniu za zmarłego

 wydaje sąd, gdy człowiek zaginął (tzn. mimo upływu określonego w art. 29 kc terminu i przeprowadzenia odpowiedniego postępowania wyjaśniającego nie da się ustalić, czy dana osoba żyje, czy zmarła).

 wiąże wszystkie osoby do chwili odrębnego postanowienia w razie gdyby zaginiona osoba okazała się żywa, lub w razie stwierdzenia innej chwili śmierci.

 zmierza do zakończenia stanu niepewności niekorzystnego dla interesów indywidualnych i społecznych

 System prawny łączy z zaginięciem człowieka takie same skutki prawne, jak z jego śmiercią (art. 31 kc).

 ma charakter konstytutywny – decyzja sądu wywołuje skutki prawne, ale nie od chwili wydania orzeczenia o uznaniu za zmarłego (ex nunc), lecz od momentu ziszczenia się zdarzeń w orzeczeniach tych ustalonych (ex tunc).

 Termin – 10 lat – skrócony do lat 5 w przypadku osoby, która zaginęła w wieku 65 lat lub przedłużenia do maksymalnie lat 23 (aż osoba zaginiona w roku wydania postanowienia potencjalnie miałaby lat 24)

 Chwila śmierci określana jest przez sąd – albo najbardziej prawdopodobna ze względu na okoliczności, albo pierwszy dzień terminu, z które¬go upływem uznanie za zmarłego stało się możliwe.

* jeśli nie ma godziny określonej w postanowieniu przyjmuje się że zmarł o 24.00.

 Termin do orzeczenia o uznaniu za zmarłego skraca się w przypadku, gdy zaginięcie zostało spowodowane katastrofą.

 Jeśli wiele osób zmarło podczas grożącego im wspólnie niebezpieczeństwa, to w razie wątpliwości przyjmuje się, że zmarły one równocześnie.

 pewne przepisy dot. uznania za zmarłego znajdują się w przepisach wprowadzających kc, ale ze względu na miniony czas nie znajdują już praktycznego zastosowania.