Pojęcie

– pozorność zwykła – art. 83 § 1 zd. 1 kc – nieważne (bezwzględnie) jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru → tzn. gdy strony umawiają się potajemnie, że ujawniona wobec osób trzecich czynność prawna nie wywoła skutków prawnych;

* nie chodzi tu o sprzeczność między wolą a jej przejawem, ale o sprzeczność pomiędzy wewnętrznym porozumieniem i porozumieniem ujawnionym, którego skuteczność jest wyłączona przez to pierwsze. → ustawa preferuje tu taki sens oświadczenia, jaki strony same ustaliły.

* dotyczy tylko umów i oświadczeń jednostronnych składanych drugiej stronie, a nie np. testament, czy odrzucenie spadku przed sądem.

– pozorność kwalifikowana – art. 83 § 1 zd. 2 kc – dotyczy umowy ukrytej (dyssymulowanej), która ma wywołać inne skutki niż czynność ujawniona → nie jest nieważna, tylko dlatego, że jest ukryta wobec osób trzecich, ale dla swej ważności musi spełniać przesłanki wymagane dla tego rodzaju czynności (art. 83 § 2 kc)

– czynności dokonywane dla pozoru są często sprzeczne z normami bezwzględnie wiążącymi lub zasadami współżycia społecznego.

Skutki pozorności

– Nawet jeśli pozorna umowa miała postać pisemną, można prowadzić dowód ze świadków i przesłuchania stron, gdyż nie jest to dowód przeciwko osnowie dokumentu, lecz o zakwestionowanie esencjonalnych przesłanek ważności czynności prawnych wyrażonych w treści dokumentu.

– art. 83 § 2 – mimo, że pozorne oświadczenie woli jest bezwzględnie nieważne, ma ono doniosłość prawną dla osób trzecich, które odpłatnie nabyły prawo lub zwol¬nione zostały z zobowiązania, działając w dobrej wierze.

Pozorność a oświadczenie woli nie na serio, zastrzeżenie potajemne i czynności fiducjarne

– tzw. oświadczenie woli nie na serio (też nie wywołuje skutków prawnych, ale widoczne to jest w samym kontekście sytuacyjnym).

– zastrzeżenie potajemne (reservatio mentalis) – pomyślane, ale nie zakomunikowane zastrzeżenie nie ma doniosłości prawnej, gdyż nie ma wyrazu zewnętrznego.

– czynności prawne fiducjarne – mają pełny walor prawny.